An Immense, Reckless, Shameless, Conscienceless, Proud Crime (en/gr)


Stirner’s Demolition of the Sacred

by Wolfi Landstreicher

“In crime the egoist has hitherto asserted himself and mocked at the sacred; the break with the sacred, or rather of the sacred, may become general. A revolution never returns, but an immense, reckless, shameless, conscienceless, proud—crime, doesn’t it rumble in the distant thunder, and don’t you see how the sky grows ominously silent and gloomy?”—Max Stirner

    I am speaking in words of things that words can only point to. This is true, of course, whenever anyone talks about anything, but there are circumstances when the limits of language become more evident and explanation becomes more necessary, though it adds more words to the mix. Stirner used words in a sharp, pointed, direct way, but what he was doing was so outside of the dominant worldviews not only of his own time, but of ours as well, that he is frequently misunderstood. Because of the clarity of his language, it is hard for me not to see this misunderstanding as intentional, as a choice. But I am speaking my language. Knowing its limits, knowing that it is the equivalent of a pointing finger, not an expression of the actual things to which it points, and knowing my desire to get something of use and significance across to you, I will strive for clarity and will offer explanations where I feel it is necessary.

    What I intend to talk about is an aspect of Stirner’s project that I consider essential to any genuinely anarchist endeavor, i.e., any endeavor consciously aimed at ending your and my enslavement to any master, to any authority[1], any ideology, any allegedly higher power or force through which you and I may alienate our lives, our activities and our worlds. I am talking about Stirner’s demolition of the sacred.

    Of course, this aspect of Stirner’s project cannot be separated from the whole, and I am not trying to make such a separation here. I am rather choosing this particular starting point to point to the whole project, because, starting here, I think I can show the usefulness of Stirner’s project to anarchist efforts and offer a tool—or rather a full toolbox for those willing to explore it—for others to use in the battle against enslavement and alienation. We develop our most powerful tools and weapons when on the attack, and Stirner’s attack on the sacred was devastating.

    Stirner’s project was not aimed at creating a future ideal society or world. He was talking about a way of encountering one’s world here and now. It seems that none of Stirner’s critics could see this aspect of what Stirner was doing, so that nearly every critique I have read has been petty and misdirected. Nearly all of them treat the unique and egoism, as Max Stirner talked about them, as definable goals to achieve and denigrate these supposed ideals. But the immanence that permeates Stirner’s project was central to his demolition of the sacred. Any ideal future for which I may strive will tend to become a sacred thing standing above and against me, unless I have first grounded myself in the immediate grasping of my life as my own here and now. Only on this basis of immediate ownness can a future ideal, a dream of totally transformed social relationships, be my property as an expression of my desire. And this means that I begin here and now to live the world I desire as an expression of myself here and now, rather than waiting for the coming of some imagined paradise.

    So what is the sacred? Stirner was very clear about this: the sacred is whatever has been made alien to you and me, placed above you and me as our master or owner. In other words any and all things, ideas, relationships, etc., by which you or I may be possessed. Thus, we create the sacred through processes of alienation (or estrangement) and reification,[2] which creates ideology—fixed ideas that have you or me. Put another way, the sacred is what is not your own or my own, but rather owns you or me.

    What Stirner opposed to the sacred (and thus to alienation and reification) was ownness. We can also call ownness self-ownership, so long as we understand that this doesn’t refer to a reified self to which you or I lay claim, but to you and me as each of us actually is here and now, each creating ourselves, our lives and our world as our own in the moment, not owned by anything outside of ourselves. In each moment, in whatever circumstance we may find ourselves, you and I are confronted with a choice: to be owned as slaves by external forces—the forces which constitute the sacred—or to own ourselves, that is to create and consume ourselves in each moment as we see fit, regardless of the conditions imposed upon us.

    When I reappropriate myself, I also reappropriate my world; I make it my property. Stirner’s use of the term property puts off a good number of anarchists, and this is understandable. The economic conceptions of property that we know are very closely linked to the institutions of enslavement and exploitation. But throughout his writings, Stirner used this word to mean something far broader and deeper than its mere economic significance (though since he was talking about the here and now, he included this aspect in his broader, deeper meaning). If the sacred is what is made alien to me, then I demolish the sacred for myself when I reach out and take what has been made alien to me and make it my own, my property, and enjoy and consume it as my own—thus destroying it. The demolition of the sacred is, thus, the taking of property.

    But to make this clear, it is useful to look more deeply at how Stirner used the word “property.” In his book, Stirner constructed the word “alienty” (Fremdentum) to use for the opposite of property (Eigentum). And in this, Stirner was saying that my property is simply everything that has not been made alien to me either by an external force beyond my power to overcome or by my own self-alienation. But Stirner understood very well that there is another sort of “property” within the social world that surrounds us, property that can never be yours or mine, and that is sacred property.

    Sacred property is all property that exists through the sanction of the state, the social order or any other institutional or imaginary higher power. Thus, it includes private and public property, and every form of collective, social and communal property insofar as they are protected through the sanction of a higher power against unsanctioned individual use. And sacred property is destroyed simply by “reaching out one’s hand” and taking. As opposed to sacred property, one’s own property is what one takes and enjoys, using it up. I am supposed to respect sacred property, but as (self-) owner, I show no respect.

    Now, as I said above, Stirner offered no pictures of an ideal future. He was talking about confronting our worlds here and now. To criticize him because he talked of “property,” “money,” “exchange,”[3] and so on, without carefully examining how he talks about them in light of this immanence that is a requirement for a thorough demolition of the sacred, is to miss the point entirely. This is one of the reasons why Marx and Engel’s so-called critique of Stirner is worthless drivel. Property, as Stirner used the term, is completely opposed to the bourgeois and capitalist concept of property. But in the world he lived in, one had to face the bourgeois conception of property as it was materialized in social reality, and in the world you and I live in, we have to face the capitalist conception property as it is materialized in the world—in other words, sacred property, sanctioned property, property with the protection of the state and its police, but worse yet, all too often with the protection as well of your and my moral qualms, your and my consciences, the cops you and I have created within our own haunted heads.

    Several times in his book, Stirner addressed himself to the condition of proletarians. And for those who still don’t get it, here his opposition between sacred and own property becomes very clear. Proletarians are propertyless within this society. As Stirner pointed out, communists do not want to put an end to this proletarian condition, but to universalize it. They claim that they will do this by abolishing property, but in fact they do it by establishing the sacred ownership of all property by whichever spook they prefer: society, humanity, “species being,”[4] the human community—though in practice it will always be the state in some form that owns it and bestows it since these spooks require an institutional structure to manage their property. Thus, the communists would leave proletarians precisely where they are now: propertyless and waiting for what the owner will bestow. Always waiting, always destitute. Stirner pointed out that it is not property as such, but its sacredness that needs to be destroyed. And each one of us can do this here and now. There are two things that prevent proletarians from taking what they desire. The first is a continued reverence for the sacredness of property. The socialists, who would grant ownership to society as opposed to you or I, continue to encourage this reverence. The communists, who would grant it to the species or the human community, continue to encourage this reverence. But ultimately, it is the individual proletarian himself who maintains this reverence by remaining a slave to the spooks in his head, to morality, to respect for abstract ownership, to society, to humanity. To rid herself of this reverence, she needs to become her own and devour these spooks.

    Once the proletarian has become his own, he ceases to be propertyless, and he ceases to respect property. The only thing that continues to stand in her way from taking what she desires is the might, the power, of those who control property within this society. To the extent that he is able, he will reach out and take what he desires, and where her capabilities are less than her desires, she will seek to increase her own might. Stirner was quite clear that this is one of the uses for a union of egoists. If one person in an area claims all the land there as his property, others in the area can lament their condition, they can rise up individually and through crime (the desecration of the sacred) maintain some livelihood, or they can unite their forces (creating a union of egoists), rising up together to seize the land from the bastard. If successful, they can then decide with each other how they will deal with what is now each of their own property. But this has come about only because they have rejected the sacredness of property and don’t refrain from reaching out their hand to take what they desire, and expect the same from others.

    Some (including Joseph Dejacque) have thought that a form of communism would be the inevitable outcome of egoism. I do not agree, because I see communism in practice as the administration of property supposedly owned by an abstract collective being rather than by any actual, living being. Thus, it still maintains the sacred, and the egoism involved is duped egoism—the egoism of one who is convinced that his interests are best carried out in service to a higher interest. However, the practice of ownness could easily come to appear like a kind of communism. If property is not sacred, if everything that I desire and have the capacity to grasp is mine, and if I prefer to have enjoyable and pleasant relations with those around me, then I may very well work out with them ways for dealing with what is my own and your own and his own and her own and so on, so that all the necessities, many of the niceties, and so on are readily and freely accessible to every individual who desires and can reach them. But there would be no abstract concept, no spook, assumed to stand above us as the real owner of it all, nor any administration to guaranty equitable relations or the maintenance of an ethic of “from each according to their abilities to each according to their needs.” It would not be communism but mutual ownness.

    But this is not where I am now, nor where you are now (except perhaps among small groups of friends). We are confronting a world haunted by the sacred, and we each need to demolish this sacred and take back what is ours, in every moment, immediately, destroying everything that prevents us from doing so. Each of us needs to make our lives, activities and worlds our own, against the world of the sacred.

[1] I know there are those who will complain that this word is “too ambiguous,” simply because it has several meanings, but unless you are an idiot either through genuine stupidity or through ideological blindness, you know what I mean…

[2] Reification—The treatment of abstractions (conceptions, relationships, activities) as if they had concrete existence and, thus, were themselves capable of acting upon the world and upon us.

[3] In communist theory, the essence of economy lies in property and exchange. I think that this misses the point, because (as Stirner showed) “property” can take many, sometimes opposed, forms, and simply by conversing, we exchange words. What seems necessary for economy instead is a standardized system of value, that is a system of value in which you or I do not define how we value things for ourselves, but rather accept value as defined by a higher power, and then measure and calculate in terms of this imposed, sacred value rather than creating our own values. Thus, measure and calculation are the defining activities of economy, and they are activities we do, not things.

[4] More accurately, species essence, since the German word Gattungswesen originates among Hegelians for whom the word Wesen general refers to a metaphysical essence. I consider the translation of this term as “species being” to be an attempt to hide its metaphysical nature.


“Ένα σπουδαίο, παράτολμο, ξεδιάντροπο, ασυνείδητο, περήφανο έγκλημα”

“Μέσω του εγκλήματος, ο εγωιστής έχει επιβεβαιώσει τον εαυτό του και έχει χλευάσει το ιερό· η διάσταση με το ιερό ή μάλλον καλύτερα από το ιερό μπορεί να γενικευθεί. Μια επανάσταση δεν επιστρέφει ποτέ, αλλά ένα σπουδαίο, παράτολμο, ξεδιάντροπο, ασυνείδητο, περήφανο έγκλημα δεν σιγοβροντάει ήδη στο μακρινό κεραυνό και δεν βλέπετε πως ο ουρανός γίνεται δυσοίωνα σιωπηλός και ζοφερός;” -Μαξ Στίρνερ

Μιλάω με λέξεις για πράγματα που οι λέξεις μπορούν μόνο να δείξουν. Αυτό βέβαια είναι αλήθεια οποτεδήποτε κάποιος μιλάει για κάτι, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις, όπου οι γλωσσικοί περιορισμοί γίνονται πιο εμφανείς και οι εξηγήσεις αναγκαίες, παρόλο που προσθέτουν περισσότερες λέξεις στο μίγμα. Ο Στίρνερ χρησιμοποιούσε τις λέξεις με έναν κοφτερό, αιχμηρό, άμεσο τρόπο. Εξαιτίας της ευκρίνειας της γλώσσας του, μου φαίνεται δύσκολο να μην αντιλαμβάνομαι την παρεξήγηση ως σκόπιμη, ως επιλογή. Αλλά, εγώ μιλάω τη δική μου γλώσσα. Ξέροντας τα όριά της, γνωρίζοντας πως είναι αντίστοιχη ενός δάχτυλου που δείχνει, όχι μια έκφραση των πραγματικών πραγμάτων που δείχνει και ξέροντας την επιθυμία μου να σας μεταδώσω κάτι χρήσιμο και σημαντικό, θα πασχίσω να είμαι σαφής και θα προσφέρω εξηγήσεις, όπου νιώθω πως χρειάζονται.

Αυτό, για το οποίο έχω σκοπό να μιλήσω, είναι μια πτυχή του έργου του Στίρνερ, που θεωρώ ουσιαστική για κάθε αυθεντικά αναρχική προσπάθεια, π.χ. μια προσπάθεια που συνειδητά στοχεύει στον τερματισμό της δικιάς σου και της δικιάς μου υποδούλωσης από οποιονδήποτε αφέντη, κάθε εξουσία[1], κάθε ιδεολογία, κάθε υποτιθέμενη ανώτερη δύναμη, μέσω της οποίας εσύ και εγώ αλλοτριώνουμε τις ζωές μας, τις δραστηριότητές μας, τους κόσμους μας. Μιλάω για τη στιρνερική καταστροφή του ιερού.

Βέβαια, αυτή η πτυχή του έργου του Στίρνερ, δεν μπορεί να αποκοπεί από το όλον και δεν προσπαθώ να κάνω εδώ έναν τέτοιο διαχωρισμό. Διαλέγω αυτό το σημείο ως αφετηρία για όλο το έργο, γιατί ξεκινώντας από εδώ, νομίζω πως μπορώ να δείξω τη χρησιμότητα του έργου του Στίρνερ για την αναρχική προσπάθεια και να προσφέρω ένα εργαλείο -ή καλύτερα μια ολόκληρη εργαλειοθήκη, για όποιον είναι πρόθυμος να το εξερευνήσει- στους άλλους, ώστε να το χρησιμοποιήσουν στη μάχη ενάντια στην υποδούλωση και την αλλοτρίωση. Αναπτύσσουμε τα ισχυρότερα εργαλεία και όπλα μας, όταν βρισκόμαστε στην επίθεση και η στιρνερική επίθεση στο ιερό ήταν καταστροφική.

Το έργο του Στίρνερ δεν είχε ως στόχο τη δημιουργία μιας μελλοντικής, ιδανικής κοινωνίας ή κόσμου. Μιλούσε για έναν τρόπο να αντιμετωπίζουμε τον κόσμο εδώ και τώρα. Φαίνεται πως κανείς από τους επικριτές του δεν κατάφερε να δει αυτήν την πτυχή αυτού που έκανε ο Στίρνερ και έτσι, σχεδόν κάθε κριτική που έχω διαβάσει είναι μικροπρεπής και σε λάθος κατεύθυνση. Σχεδόν όλες τους αντιμετωπίζουν το μοναδικό και τον εγωισμό, όπως τα όριζε ο Μαξ Στίρνερ, ως προσδιορίσιμους στόχους προς επίτευξη και δυσφημούσαν αυτά τα υποτιθέμενα ιδανικά. Αλλά, το στοιχείο, που διαπερνά το στιρνερικό έργο, είναι η καταστροφή του ιερού. Κάθε μελλοντικό μέλλον, για το οποίο ίσως πασχίσω, θα τείνει να γίνεται ένα ιερό, που θα στέκεται πάνω και ενάντια σε μένα, αν δεν έχω βασίσει τον εαυτό μου στην άμεση αρπαγή της ζωής μου για μένα εδώ και τώρα. Μόνο σε αυτήν τη βάση της άμεσης κυριότητας μπορεί ένα μελλοντικό ιδανικό, ένα όνειρο καθολικής μετατροπής των κοινωνικών σχέσεων, να είναι δική μου ιδιοκτησία ως προέκταση της δικής μου επιθυμίας. Και αυτό σημαίνει πως ξεκινάω εδώ και τώρα να ζω τον κόσμο που επιθυμώ ως μια έκφραση του εαυτού μου εδώ και τώρα, παρά να περιμένω τον ερχομό κάποιου φαντασιακού παραδείσου.

Τι είναι, λοιπόν, το ιερό; Ο Στίρνερ ήταν πολύ σαφής επ’ αυτού: το ιερό είναι οτιδήποτε έχει γίνει ξένο σε σένα και μένα, έχει τοποθετηθεί πάνω από εσένα και εμένα ως αφέντης ή κάτοχός μας. Με άλλα λόγια, όλα εκείνα τα πράγματα, ιδέες, σχέσεις κλπ, από τα οποία εγώ και εσύ ίσως είμαστε κατεχόμενοι. Επομένως, δημιουργούμε το ιερό μέσω μιας διαδικασίας αποξένωσης και πραγμοποίησης, η οποία δημιουργεί ιδεολογία, φιξαρισμένες ιδέες, που κατέχουν εσένα ή εμένα. Για να το πούμε διαφορετικά, το ιερό είναι αυτό που δεν είναι δικό μου ή δικό σου, αλλά που εγώ ή εσύ είμαστε δικοί του.

Αυτό που ο Στίρνερ αντίτασσε στο ιερό (και επομένως και στην αποξένωση και την πραγμοποίηση) ήταν η κυριότητα. Μπορούμε να την αποκαλέσουμε και αυτοκυριότητα, αρκεί να αντιλαμβανόμαστε πως αυτός ο όρος δεν αναφέρεται στην πραγμοποίηση του εαυτού, τον οποίο εγώ και εσύ διεκδικούμε, αλλά στο ότι εγώ και εσύ υπάρχουμε στο εδώ και στο τώρα, δημιουργούμε τους εαυτούς μας, τις ζωές μας και τους κόσμους μας ως δικά μας αυτήν τη στιγμή, χωρίς να ανήκουμε σε οτιδήποτε εκτός από εμάς. Σε οποιαδήποτε στιγμή, σε οποιαδήποτε κατάσταση και αν βρεθούμε, εγώ και εσύ καλούμαστε να κάνουμε μια επιλογή: το να γίνουμε σκλάβοι κάποιων εξωτερικών δυνάμεων -που αποτελούν το ιερό- ή το να ανήκουμε σε εμάς, δηλαδή το να δημιουργούμε και να καταναλώνουμε τους εαυτούς μας κάθε στιγμή όπως νομίζουμε, άσχετα με τις συνθήκες που μας επιβάλλονται.

Όταν απαλλοτριώνω τον εαυτό μου, απαλλοτριώνω επίσης και τον κόσμο μου· τον κάνω ιδιοκτησία μου. Η χρήση του όρου “ιδιοκτησία” από το Στίρνερ τη φέρνει καλά στους αναρχικούς και αυτό είναι κατανοητό. Οι οικονομικές αντιλήψεις περί ιδιοκτησίας, που γνωρίζουμε, είναι πολύ στενά συνδεδεμένες με τους θεσμούς υποδούλωσης και εκμετάλλευσης. Αλλά, μέσα στα γραπτά του, ο Στίρνερ κάνει χρήση αυτής της λέξης, δίνοντάς της μια πολύ πιο ευρεία και βαθύτερη σημασία από την απλή οικονομική (αν και αφού μιλούσε για το εδώ και το τώρα, συμπεριελάμβανε και αυτήν την πτυχή στην ευρύτερη, βαθύτερη σημασία του). Αν το ιερό είναι εκείνο, που έχει γίνει ξένο προς εμένα, τότε καταστρέφω το ιερό για τον εαυτό μου, όταν απλώνω τα χέρια και παίρνω αυτό που είναι αποξενωμένο κάνοντάς το δικό μου, ιδιοκτησία μου και το απολαμβάνω και το καταναλώνω ως δικό μου – επομένως, καταστρέφοντάς το. Η καταστροφή του ιερού είναι επομένως, η λήψη της ιδιοκτησίας.

Αλλά, για να το κάνουμε αυτό σαφές, είναι χρήσιμο να κοιτάξουμε πιο βαθιά στο πώς χρησιμοποιεί ο Στίρνερ την έννοια της “ιδιοκτησίας”. Στο βιβλίο του, ο Στίρνερ κατασκεύασε τη λέξη “αποξένωση” (Fremdentum), ώστε να τη χρησιμοποιήσει ως το αντίθετο της ιδιοκτησίας (Eigentum). Έτσι, αυτό που λέει ο Στίρνερ είναι ότι η ιδιοκτησία μου είναι ότι δεν έχει αποξενωθεί από εμένα, είτε εξαιτίας μιας εξωτερικής δύναμης, που δεν μπορώ να ξεπεράσω, είτε εξαιτίας της δικής μου αυτο-αποξένωσης. Αλλά, ο Στίρνερ καταλάβαινε πολύ καλά πως υπάρχει ακόμα ένα είδος “ιδιοκτησίας” μέσα στον κοινωνικό κόσμο, που μας περιβάλλει, η ιδιοκτησία που δεν μπορεί ποτέ να είναι δική σου ή δική μου, η ιερή ιδιοκτησία.

Ιερή είναι όλη η ιδοκτησία, που εγκρίνεται από το κράτος, από την κοινωνική τάξη ή κάποια άλλη θεσμική ή φαντασιακή ανώτερη δύναμη. Επομένως, συμπεριλαμβάνει την ιδιωτική και τη δημόσια ιδιοκτησία καθώς και κάθε συλλογική, κοινωνική ή κομμουνιστική ιδιοκτησία, εφόσον αυτή προστατεύεται μέσω της επικύρωσης από μια ανώτερη δύναμη ενάντια στην άνευ έγκρισης ατομική χρήση. Και η ιερή ιδιοκτησία καταστρέφεται απλά με το να “απλώσεις τα χέρια” και να την πάρεις. Αντιτασσόμενος στην ιερή ιδιοκτησία, η ιδιοκτησία κάποιου είναι ότι μπορεί να πάρει και να απολαύσει, καταναλώνοντάς το. Περιμένουν από εμένα να σεβαστώ την ιερή ιδιοκτησία, αλλά ως κύριος του εαυτού μου, δεν το κάνω.

Τώρα, όπως είπα παραπάνω, ο Στίρνερ δεν έδωσε καμιά εικόνα για κάποιο ιδανικό μέλλον. Μιλούσε για την αντιμετώπιση των κόσμων μας εδώ και τώρα. Το να του ασκείται κριτική επειδή μιλούσε για “ιδιοκτησία”, χρήματα”, “ανταλλαγή”[2] κλπ., χωρίς να γίνεται προσεκτική εξέταση του πώς μιλάει για αυτά, υπό το φώς της εμμονής αυτής, που τίθεται ως προαπαιτούμενο για μια εντελή καταστροφή του ιερού, σημαίνει πως έχει χαθεί το νόημα.  Για αυτόν τον λόγο, η περιβόητη κριτική των Μαρξ-Ένγκελς είναι ανάξιας λόγου. Η ιδιοκτησία, όπως την εννοεί ο Στίρνερ, είναι κάτι αντίθετο από τον αστικό και καπιταλιστικό ορισμό. Αλλά, στον κόσμο που ζούσε, έπρεπε να αντιμετωπίσει την αστική ιδιοκτησία με τον τρόπο που αυτή έπαιρνε μορφή εντός της κοινωνικής πραγματικότητας και στον κόσμο που ζούμε εσύ κι εγώ, πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον καπιταλιστικό ορισμό της ιδιοκτησίας όπως παίρνει μορφή σε αυτόν τον κόσμο, με άλλα λόγια, ως ιερή ιδιοκτησία, επικυρωμένη ιδιοκτησία, περιουσία υπό την προστασία του κράτους και της αστυνομίας, αλλά ακόμα χειρότερα, πολύ συχνά και υπό την προστασία των δικών μου και των δικών σου ηθικών δισταγμών, της δικής σου και της δικής μου συνείδησης, των μπάτσων που έχουμε δημιουργήσει στα στοιχειωμένα κεφάλια μας.

Αρκετές φορές, ο Στίρνερ στο βιβλίο του ασχολείται με την κατάσταση των προλετάριων. Και για εκείνους που δεν το καταλαβαίνουν, η αντίθεσή του στην ιερή και την ατομική ιδιοκτησία γίνεται ξεκάθαρη. Οι προλετάριοι είναι δίχως περιουσία μέσα στην κοινωνία. Αυτό που κατέδειξε ο Στίρνερ είναι πως οι κομμουνιστές δεν θέλουν να τερματίσουν αυτήν την προλεταριακή κατάσταση, αλλά να τη γενικεύσουν. Υποστηρίζουν πως θα το κάνουν αυτό καταργώντας την ιδιοκτησία, αλλά αυτό που κάνουν, στην πραγματικότητα, είναι να δίνουν μια ιερή κυριότητα, πάνω σε όλα τα πράγματα, στο φάντασμα που επιθυμούν: κοινωνία, ανθρωπότητα, “είδος”, “ανθρώπινο ον”, ανθρώπινη κοινότητα -μόνο που, στην πραγματικότητα, θα είναι πάντα κάποια μορφή κράτους αυτό που θα έχει την κυριότητα και θα την παραχωρεί, αφού τα φαντάσματα χρειάζονται μια θεσμοθετημένη δομή για να διαχειρίζονται την περιουσία τους. Επομένως, οι κομμουνιστές θα αφήσουν τους προλετάριους εκεί ακριβώς που βρίσκονται και τώρα· δίχως περιουσία, περιμένοντας την παραχώρηση από τον ιδιοκτήτη. Πάντα στην αναμονή, πάντα στην ένδοια. Ο Στίρνερ κατέδειξε πως δεν είναι τόσο η ιδιοκτησία όσο η ιερότητά της που πρέπει να καταστραφεί. Και ο καθένας από εμάς μπορεί να το κάνει αυτό εδώ και τώρα. Υπάρχουν δύο πράγματα, που αποτρέπουν τους προλετάριους να πάρουν αυτά που επιθυμούν.  Το πρώτο είναι ο διαρκής σεβασμός τους προς την ιερότητα της ιδιοκτησίας. Οι κοινωνιστές, οι οποίοι θα έδιναν την υψηλή κυριότητα στην κοινωνία ως αντίταξη σε εσένα κα εμένα, ενθαρρύνουν αυτόν τον σεβασμό. Οι κομμουνιστές, που θα την έδιναν στο είδος ή στην ανθρώπινη κοινότητα, ενθαρρύνουν αυτόν το σεβασμό. Αλλά, τελικά, είναι ο ίδιος ο προλετάριος ατομικά, που διατηρεί το σεβασμό, παραμένοντας σκλάβος στα φαντάσματα που έχει στο κεφάλι του, στην ηθική, στον σεβασμό για την αφηρημένη ιδιοκτησία, την κοινωνία, την ανθρωπότητα. Για να απαλλαγεί από αυτόν τον σεβασμό, να γίνει δικός του και να καταβροχθίσει αυτά τα φαντάσματα.

Μόλις ο προλετάριος γίνει δικός του, παύει να είναι δίχως ιδιοκτησία και παύει να σέβεται την ιδιοκτησία. Το μόνο πράγμα, που συνεχίζει να στέκεται στο δρόμο του για να πάρει αυτά που επιθυμεί, είναι η δύναμη, η εξουσία εκείνων που ελέγχουν την ιδιοκτησία εντός κοινωνίας. Στο μέτρο που του είναι δυνατό, θα απλώσει τα χέρια του και θα πάρει αυτό που επιθυμεί και εκεί που οι δυνατότητές του είναι μικρότερες των επιθυμιών του, θα προσπαθήσει να αυξήσει τη δική του δύναμη. Ο Στίρνερ είναι αρκετά σαφής στο ότι αυτή είναι μια από τις χρήσεις των εγωιστικών ενώσεων. Αν ένα άτομο σε μια περιοχή διεκδικεί όλην τη γη ως περιουσία του, άλλοι στην περιοχή μπορούν να θρηνήσουν για την κατάστασή τους, να εξεγερθούν ατομικά και μέσω του εγκλήματος (της βεβήλωσης του ιερού), να διατηρήσουν κάπως το βιοπορισμό τους ή μπορούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους (σχηματίζοντας μια ένωση εγωιστών), να εξεγερθούν μαζί και να καταλάβουν τη γη του μπάσταρδου. Αν επιτύχουν, μπορούν μετά να αποφασίσουν μεταξύ τους πως θα χειριστούν αυτό που τώρα είναι ιδιοκτησία τους. Αλλά, αυτό συνέβη μόνο επειδή απέρριψαν την ιερότητα της ιδιοκτησίας και δεν απέφυγαν να απλώσουν τα χέρια σε αυτό που επιθυμούν, περιμένοντας και από τους άλλους να κάνουν το ίδιο.

Κάποιοι (συμπεριλαμβανομένου και του Joseph Dejacque) σκέφτηκαν πως μια μορφή κομμουνισμού θα ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του εγωισμού. Διαφωνώ, γιατί θεωρώ πως ο κομμουνισμός πρακτικά είναι η διαχείριση της ιδιοκτησίας, η οποία υποθετικά κατέχεται περισσότερο από κάποιο αφηρημένο συλλογικό ον, παρά από κάποιο πραγματικό και ζωντανό. Επομένως, διατηρεί το ιερό και ο εγωισμός που εμπλέκεται σε αυτόν είναι κίβδυλος εγωισμός -ο εγωισμός εκείνου που είναι πεπεισμένος πως τα συμφέροντά τους φροντίζονται καλύτερα εξυπηρετώντας κάποιον ανώτερο σκοπό. Όμως, η πρακτική της κυριότητας μπορεί εύκολα να φανεί ως ένα είδος κομμουνισμού. Αν η ιδιοκτησία δεν είναι ιερή, ό,τι επιθυμώ και έχω την ικανότητα να αδράξω είναι δικό μου και αν προτιμώ να έχω ευχάριστες και διασκεδαστικές σχέσεις με τους γύρω μου, τότε μπορώ πολύ εύκολα να δουλέψουμε από κοινού και να διαχειριστούμε αυτό που είναι δικό μου, δικό σου, δικό της, δικό του και ούτω καθεξής, έτσι ώστε όλες οι αναγκαιότητες και πολλές από τις ομορφιές να είναι ελεύθερα προσβάσιμες σε κάθε άτομο, που επιθυμεί να απλώσει τα χέρια του σε αυτές. Αλλά, δεν θα υπήρχε κάποια αφηρημένη ιδέα, κανένα φάντασμα, να στέκεται πάνω από εμάς ως ο πραγματικός κάτοχος των πάντων, ούτε κάποια διοίκηση, που θα εξασφαλίζει ισότιμες σχέσεις ή τη διατήριση του ηθικού κανόνα “από τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του”. Δεν θα ήταν κομμουνισμός, αλλά αμοιβαία κυριότητα.

Αλλά, αυτό δεν είναι το μέρος που είμαι τώρα εγώ ή εσύ (εκτός ίσως από μικρές ομάδες φίλων). Αντιμετωπίζουμε έναν κόσμο, που τον στοιχειώνει το ιερό και ο καθένας από εμάς πρέπει να καταστρέψει αυτό το ιερό και να ανακτήσει ό,τι είναι δικό μας, κάθε στιγμή, άμεσα, καταστρέφοντας τα πάντα που μας εμποδίζουν. Ο καθένας από εμάς πρέπει να ζήσει τη δική του ζωή, τις δικές του δραστηριότητες, τον δικό του κόσμο, ενάντια στον κόσμο του ιερού.


1. Ξέρω πως υπάρχουν εκείνοι, που θα ισχυριστούν πως αυτή η λέξη είναι “πολύ ασαφής”, απλά λόγω των πολλών νοημάτων της, αλλά μόνο αν είσαι ένας ηλίθιος, είτε από αυθεντική βλακεία είτε από ιδεολογική τύφλωση, δεν καταλαβαίνεις τι εννοώ…

2. Στην κομμουνιστική θεωρία, η ουσία βρίσκεται στην περιουσία και την ανταλλαγή. Νομίζω πως αυτό χάνει το νόημα, καθώς (όπως έδειξε ο Στίρνερ) η “ιδιοκτησία μπορεί να λάβει πολλές, κάποιες φορές αντιθετικές, μορφές και επίσης, ακόμα και όταν συζητάμε, ανταλλάσσουμε λέξεις.  Αντίθετα, αυτό που είναι απαραίτητο για την οικονομία είναι ένα κανονικοποιημένο σύστημα αξίας, δηλαδή ένα σύστημα, στο οποίο δεν μετράει η αξία που εγώ ή εσύ δίνουμε στα πράγματα, αλλά δεχόμαστε τον ορισμό της αξίας από κάποια ανώτερη δύναμη και μετά μετράμε και υπολογίζουμε, σύμφωνα με τους επιβαλλόμενους όρους, σύμφωνα με την ιερή αξία αντί με τους δικούς μας όρους. Επομένως, το μέτρημα και ο υπολογισμός είναι καθοριστικές δραστηριότητες της οικονομίας και είναι δραστηριότητες που κάνουμε, όχι πράγματα.

Wolfi Landstreicher

Πηγή: Machorka



One thought on “An Immense, Reckless, Shameless, Conscienceless, Proud Crime (en/gr)”

Comments are closed.